توافق جدید ایران و آمریکا در راه است
به گزارش شمانیوز، مجموعهای از تحرکات سیاسی و دیپلماتیک در تهران، اسلامآباد و بغداد بار دیگر پرونده مذاکرات ایران و آمریکا را به صدر اخبار بازگردانده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در تازهترین اظهارات خود از ارائه پیشنهادهای جدید سخن گفته و احتمال مذاکره مجدد را رد نکرده است. همزمان اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران، با پیامی از سوی مسعود پزشکیان راهی پاکستان شده و نخستوزیر عراق نیز قرار است پس از سفر به واشنگتن وارد تهران شود.
همزمانی این سه اتفاق باعث شده این پرسش مطرح شود که آیا مقدمات یک دور تازه از مذاکرات و حتی دستیابی به تفاهمی جدید میان تهران و واشنگتن در حال فراهمشدن است؟
نشانههای موجود از فعالشدن دوباره کانالهای دیپلماتیک حکایت دارد؛ اما در شرایط کنونی، عبارت «توافق جدید» بیش از آنکه یک خبر قطعی باشد، یک سناریوی جدی و قابل بررسی است.
سه نشانه مهم از بازگشت مذاکرات ایران و آمریکا
تحولات ساعات اخیر سه علامت مهم در خود دارد:
نخست، سخنگوی وزارت امور خارجه از وجود پیشنهادهای تازه و احتمال مذاکره مجدد سخن گفته است.
دوم، وزیر کشور ایران در سفری غیرعادی به اسلامآباد رفته و براساس گزارش منابع پاکستانی، حامل پیامی از سوی رئیسجمهور ایران درباره شرایط جاری منطقه است.
سوم، نخستوزیر عراق پس از دیدارهای خود در واشنگتن قرار است به تهران بیاید؛ سفری که هرچند بغداد تأکید کرده حامل پیام رسمی آمریکا نیست، اما میتواند به انتقال دیدگاهها و نزدیکشدن مواضع دو طرف کمک کند.
کنار هم قرارگرفتن این تحولات نشان میدهد مسیر دیپلماسی نهتنها بسته نشده، بلکه احتمالاً وارد مرحله تازهای از رایزنیهای غیرمستقیم شده است.
بقایی درباره مذاکره مجدد چه گفت؟
اسماعیل بقایی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا و مطرحشدن شروط جدید، احتمال ادامه مسیر گفتوگو را منتفی ندانست. انتشار این موضع در شرایطی صورت گرفته که در هفتههای گذشته اخبار ضدونقیضی درباره توقف، ادامه یا تغییر چارچوب مذاکرات منتشر شده بود.
مهمترین نکته در اظهارات سخنگوی وزارت امور خارجه، اشاره به «پیشنهادهای جدید» است. این عبارت نشان میدهد تبادل نظر میان طرفین، دستکم از طریق واسطهها، همچنان ادامه دارد و مذاکرات بهطور کامل متوقف نشده است.
البته بقایی جزئیات پیشنهادهای تازه، طرف ارائهدهنده، مفاد آنها و زمان احتمالی برگزاری دور جدید گفتوگوها را اعلام نکرده است. به همین دلیل هنوز نمیتوان از شکلگیری یک توافق قطعی سخن گفت.
پیشنهادهای جدید ایران و آمریکا چیست؟
جزئیات کامل تازهترین پیشنهادها در دسترس رسانهها قرار نگرفته است؛ اما مواضع پیشین وزارت امور خارجه نشان میدهد تهران و واشنگتن پیش از این نیز از طریق پاکستان، ملاحظات و پیشنهادهای اصلاحی خود را مبادله کردهاند.
بقایی در یکی از نشستهای خبری گذشته گفته بود ایران یک طرح 14بندی ارائه کرده، طرف آمریکایی ملاحظاتی درباره آن مطرح کرده و تهران نیز پاسخ خود را از طریق میانجی پاکستانی منتقل کرده است. او تأکید کرده بود که روند گفتوگو از طریق پاکستان ادامه دارد و حق ایران برای غنیسازی موضوعی نیست که تهران درباره اصل آن مصالحه کند.
بنابراین احتمال دارد پیشنهادهای جدید نیز حول چند محور اصلی تنظیم شده باشند:
رفع یا کاهش اقدامات خصمانه و تحریمهای آمریکا، تعیین وضعیت فعالیتهای هستهای ایران، نحوه اجرای تعهدات دو طرف، ارائه تضمین برای جلوگیری از خروج دوباره آمریکا از توافق و ایجاد سازوکاری برای کاهش تنشهای سیاسی و امنیتی.
با این حال، تا زمان انتشار توضیحات رسمی، هرگونه ادعا درباره جزئیات متن پیشنهادی صرفاً گمانهزنی خواهد بود.
پیام ویژه پزشکیان به پاکستان؛ مأموریت حساس وزیر کشور
یکی از مهمترین اتفاقات مرتبط با این پرونده، سفر اسکندر مؤمنی، وزیر کشور ایران، به پاکستان است.
یک منبع آگاه در وزارت کشور پاکستان اعلام کرده است وزیر کشور ایران روز دوشنبه وارد اسلامآباد شده و حامل پیامی از سوی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، درباره وضعیت جاری منطقه است. هنوز محتوای این پیام بهطور رسمی منتشر نشده است.
انتخاب وزیر کشور برای انتقال این پیام، در نگاه نخست غیرمعمول به نظر میرسد؛ زیرا مذاکرات سیاسی و هستهای معمولاً از مسیر وزارت امور خارجه انجام میشود. با این حال روابط امنیتی، مرزی و منطقهای ایران و پاکستان گسترده است و دو کشور در ماههای گذشته رایزنیهای فشردهای داشتهاند.
برخی رسانهها سفر یکروزه وزیر کشور به پاکستان را در چارچوب تلاشهای اسلامآباد برای میانجیگری میان ایران و آمریکا ارزیابی کردهاند. منابع رسمی ایران هنوز جزئیات این بخش از مأموریت را تأیید نکردهاند؛ بنابراین باید میان اصل سفر و تحلیلهای مطرحشده درباره اهداف آن تفاوت قائل شد.
چرا پاکستان به بازیگر اصلی مذاکرات تبدیل شد؟
پاکستان در ماههای اخیر به یکی از کانالهای اصلی انتقال پیام میان ایران و آمریکا تبدیل شده است.
موقعیت جغرافیایی، روابط سیاسی با ایران، ارتباطات نزدیک با واشنگتن و تمایل اسلامآباد به جلوگیری از گسترش تنشهای منطقهای، به پاکستان امکان داده است نقش واسطه را ایفا کند.
در دورهای قبلی، پیشنهادها و پاسخهای ایران و آمریکا از مسیر مقامهای پاکستانی منتقل شد. بقایی نیز پیشتر تأیید کرده بود که تهران ملاحظات اصلاحی واشنگتن را از میانجی پاکستانی دریافت کرده و پاسخ خود را نیز از همین مسیر ارائه داده است.
سفر وزیر کشور ایران به اسلامآباد میتواند نشان دهد مذاکرات غیرمستقیم وارد مرحلهای شده که نیازمند انتقال پیام در سطح بالاتر سیاسی است. البته این برداشت هنوز یک تحلیل محسوب میشود و جزئیات رسمی پیام پزشکیان منتشر نشده است.
سفر نخستوزیر عراق به ایران چرا مهم است؟
در کنار تحرکات پاکستان، سفر قریبالوقوع نخستوزیر عراق به تهران نیز توجهها را جلب کرده است.
فؤاد حسین، وزیر امور خارجه عراق، اعلام کرده نخستوزیر این کشور روز 23 ژوئیه به ایران سفر میکند. این سفر پس از حضور او در واشنگتن انجام خواهد شد.
وزیر خارجه عراق گفته است بغداد حامل پیام رسمی آمریکا برای تهران نیست؛ اما میتواند دیدگاههایی را که در واشنگتن شنیده است به مقامهای ایرانی منتقل کند. او همچنین از آمادگی عراق برای کمک به میانجیگری میان ایران و آمریکا، بهویژه در موضوعات اقتصادی، سخن گفته است.
این موضعگیری باعث شده سفر نخستوزیر عراق فراتر از یک دیدار دوجانبه ارزیابی شود.
بغداد روابط نزدیکی با تهران دارد و در عین حال با واشنگتن نیز در ارتباط مستقیم است. به همین دلیل عراق میتواند نقش یک کانال مکمل را در کنار پاکستان ایفا کند؛ بهویژه در شرایطی که بیاعتمادی میان ایران و آمریکا همچنان بالاست.
آیا نخستوزیر عراق حامل پیام ترامپ است؟
مقامهای عراقی بهصراحت اعلام کردهاند نخستوزیر این کشور حامل پیام رسمی واشنگتن نیست. بنابراین انتشار تیترهایی با مضمون «پیام محرمانه ترامپ به ایران» بدون سند رسمی، دقیق نخواهد بود.
با این حال وزیر خارجه عراق گفته است نخستوزیر میتواند آنچه را در واشنگتن درباره مواضع آمریکا شنیده، در تهران مطرح کند. به بیان دیگر، ممکن است پیام رسمی و مکتوبی در کار نباشد، اما انتقال برداشتها، خطوط قرمز و پیشنهادهای دو طرف همچنان امکانپذیر است.
این تفاوت برای تنظیم خبر اهمیت زیادی دارد: عراق الزاماً پیک رسمی آمریکا نیست، اما میتواند تسهیلکننده گفتوگو و منتقلکننده دیدگاهها باشد.
توافق جدید ایران و آمریکا چقدر جدی است؟
در حال حاضر چهار نشانه، احتمال حرکت به سمت یک تفاهم تازه را تقویت میکند:
کانال تبادل پیشنهادها هنوز فعال است، سخنگوی وزارت امور خارجه احتمال مذاکره مجدد را رد نکرده، وزیر کشور ایران با پیامی از سوی رئیسجمهور به پاکستان رفته و نخستوزیر عراق نیز پس از واشنگتن به تهران میآید.
با وجود این نشانهها، سه مانع جدی همچنان وجود دارد.
نخست، تهران و واشنگتن درباره موضوعات اصلی اختلاف عمیق دارند. ایران بر حفظ حقوق هستهای، دریافت تضمین و رفع اقدامات خصمانه تأکید دارد. آمریکا نیز خواستهها و شروط خاص خود را دنبال میکند.
دوم، بیاعتمادی میان دو طرف پس از دورههای متعدد تنش و شکست توافقهای قبلی افزایش یافته است.
سوم، هنوز زمان، مکان و چارچوب رسمی دور بعدی مذاکره اعلام نشده است.
در نتیجه میتوان گفت توافق جدید ممکن است در حال شکلگیری باشد، اما هنوز وارد مرحله قطعی و قابل اعلام نشده است.
سه سناریو برای ادامه مذاکرات
سناریوی نخست؛ آغاز دور جدید مذاکرات
در خوشبینانهترین حالت، تبادل پیشنهادها از طریق پاکستان و رایزنیهای عراق به تعیین زمان دور بعدی مذاکرات منجر میشود.
در این سناریو، ایران و آمریکا ابتدا درباره چارچوب گفتوگوها و موضوعات قابل مذاکره توافق میکنند و سپس مذاکرات رسمی یا غیرمستقیم آغاز خواهد شد.
شمانیوز پیشتر در گزارش دور نخست مذاکرات ایران و آمریکا شروع خوبی بود جزئیات آغاز دوباره مسیر گفتوگوها را بررسی کرده بود. در آن مقطع، عباس عراقچی گفته بود ادامه مذاکرات به رایزنی در پایتختها و تصمیمهای بعدی بستگی دارد.
سناریوی دوم؛ تفاهم موقت بهجای توافق جامع
ممکن است دو طرف بهجای ورود مستقیم به یک توافق جامع، ابتدا بر سر یک تفاهم محدود و موقت به نتیجه برسند.
چنین تفاهمی میتواند شامل توقف برخی اقدامات تنشزا، ایجاد سازوکار تبادل پیام، کاهش فشارهای اقتصادی یا امنیتی و تعیین نقشه راه مذاکرات اصلی باشد.
این سناریو در شرایط فعلی محتملتر از امضای سریع یک توافق بلندمدت به نظر میرسد؛ زیرا فاصله مواضع دو طرف همچنان زیاد است.
سناریوی سوم؛ ادامه تبادل پیام بدون مذاکره رسمی
احتمال دارد رایزنیها ادامه یابد، اما طرفین نتوانند درباره زمان و چارچوب مذاکرات رسمی به توافق برسند.
در این حالت، پاکستان و عراق همچنان پیامها و پیشنهادها را منتقل خواهند کرد، اما پیشرفت ملموسی در پرونده ایجاد نمیشود.
خط قرمز ایران در مذاکرات چیست؟
مواضع رسمی تهران نشان میدهد ایران مذاکره تحت فشار و تهدید را نمیپذیرد.
عباس عراقچی پیشتر تأکید کرده بود استفاده همزمان از تهدید نظامی و دیپلماسی نمیتواند نتیجهبخش باشد و مذاکره باید بر اساس احترام متقابل، منافع متقابل و برابری انجام شود.
جزئیات این موضع را میتوانید در گزارش شمانیوز با عنوان دیپلماسی از طریق تهدید نظامی نمیتواند نتیجهبخش باشد بخوانید.
تهران همچنین اعلام کرده است اصل حق غنیسازی را موضوعی قابل معامله نمیداند. بنابراین هر طرح جدیدی باید بهگونهای تنظیم شود که خطوط قرمز اعلامشده ایران را نقض نکند.
واشنگتن چه میخواهد؟
آمریکا در دورههای مختلف بر محدودشدن برنامه هستهای ایران، افزایش نظارتها و جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای تأکید کرده است.
دونالد ترامپ پیشتر اعلام کرده بود آمریکا گفتوگوهای خوبی با ایران داشته و تهران نیز به دنبال توافق است؛ اما همزمان نسبت به پیامدهای نرسیدن به توافق هشدار داده بود. متن کامل این اظهارات در گزارش گفتوگوهای خوبی با ایران داشتیم در شمانیوز منتشر شده است.
ترکیب دعوت به توافق و استفاده از ادبیات تهدیدآمیز، یکی از موانع اصلی اعتمادسازی میان دو طرف باقی مانده است.
توافق احتمالی چه اثری بر دلار و طلا دارد؟
انتشار خبر رسمی درباره آغاز مذاکرات یا دستیابی به تفاهم میتواند انتظارات سیاسی و اقتصادی بازار ایران را تغییر دهد.
در کوتاهمدت، بازار ارز و طلا معمولاً به اخبار کاهش تنش واکنش نشان میدهد. با این حال میزان و دوام این واکنش به جزئیات توافق، احتمال رفع تحریمها، امکان دسترسی ایران به منابع ارزی و میزان اعتماد فعالان اقتصادی بستگی دارد.
یک خبر مبهم یا اعلام مذاکره بدون نتیجه مشخص ممکن است فقط نوسان کوتاهمدت ایجاد کند. در مقابل، توافقی که دارای جدول زمانی روشن و تضمین اجرایی باشد، میتواند اثر عمیقتری بر بازارهای داخلی بگذارد.
جمعبندی
اظهارات تازه اسماعیل بقایی، ارائه پیشنهادهای جدید، احتمال مذاکره مجدد، سفر وزیر کشور ایران به پاکستان و سفر قریبالوقوع نخستوزیر عراق به تهران، نشانههای مهمی از افزایش تحرکات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا هستند.
پاکستان همچنان مهمترین کانال انتقال پیشنهادهای دو طرف به شمار میرود و عراق نیز میتواند بهعنوان بازیگر مکمل، دیدگاههای تهران و واشنگتن را به یکدیگر نزدیک کند.
با این حال هنوز هیچ توافق رسمی، تاریخ قطعی مذاکره یا متن موردقبولی از سوی دو طرف اعلام نشده است. بنابراین تیتر «توافق جدید ایران و آمریکا در راه است» باید بهعنوان یک احتمال جدی مطرح شود، نه یک نتیجه قطعی.
آنچه فعلاً میتوان با اطمینان گفت این است که کانال دیپلماسی فعال شده، پیشنهادهای تازه روی میز قرار گرفته و روزهای آینده میتواند برای آینده روابط تهران و واشنگتن تعیینکننده باشد.
آخرین اخبار مربوط به مذاکرات، سیاست خارجی و تحولات منطقه را در صفحه اصلی شمانیوز دنبال کنید.
سؤالات متداول
آیا توافق جدید ایران و آمریکا قطعی شده است؟
خیر. تاکنون هیچ توافق رسمی یا نهایی اعلام نشده است؛ اما ارائه پیشنهادهای جدید و افزایش رایزنیهای منطقهای، احتمال ازسرگیری مذاکرات را تقویت کرده است.
بقایی درباره مذاکره با آمریکا چه گفت؟
سخنگوی وزارت امور خارجه از ارائه پیشنهادهای تازه سخن گفته و احتمال مذاکره مجدد را رد نکرده است؛ اما زمان و مکان مشخصی برای دور بعدی اعلام نشده است.
هدف سفر وزیر کشور ایران به پاکستان چیست؟
براساس گزارش منابع پاکستانی، اسکندر مؤمنی حامل پیامی از سوی مسعود پزشکیان درباره وضعیت جاری منطقه است. برخی منابع این سفر را مرتبط با میانجیگری پاکستان میان ایران و آمریکا دانستهاند، اما جزئیات رسمی پیام منتشر نشده است.
نخستوزیر عراق چه زمانی به ایران میآید؟
وزیر خارجه عراق اعلام کرده است نخستوزیر این کشور روز 23 ژوئیه به تهران سفر خواهد کرد.
آیا نخستوزیر عراق حامل پیام آمریکا است؟
مقامهای عراقی گفتهاند او حامل پیام رسمی واشنگتن نیست؛ اما میتواند دیدگاههایی را که در آمریکا شنیده است با مقامهای ایرانی در میان بگذارد.
میانجی مذاکرات ایران و آمریکا کدام کشور است؟
در دور اخیر رایزنیها، پاکستان نقش اصلی را در انتقال پیشنهادها و پاسخهای تهران و واشنگتن ایفا کرده است. عراق نیز برای کمک به کاهش تنش اعلام آمادگی کرده است.
0 دیدگاه