جغدی که شوم نبود؛ گردشگران را به پامنار کشاند!
به گزارش شمانیوز، سالها پیش، صدای جغد در تاریکی شب برای برخی از اهالی پامنار با ترس و باورهای قدیمی گره خورده بود؛ امروز اما همان صدا میتواند نشانه حضور گردشگرانی باشد که از کیلومترها دورتر برای دیدن و عکاسی از این پرنده به روستای پامنار میآیند؛ روستایی در دل زاگرس که حالا یکی از هشت روستای معرفیشده به سازمان جهانی گردشگری بهعنوان نامزد بهترین روستاهای گردشگری 2026 است.
روستای پامنار در منطقه شهیون دزفول، در حاشیه دریاچه سد دز و میان رشتهکوههای زاگرس قرار گرفته است؛ جایی که آب، صخره، درخت و کوه در کنار یکدیگر، زیستگاهی متنوع برای گونههای مختلف جانوری ایجاد کردهاند.
پامنار پیش از ساخت سد دز در دهه 40 خورشیدی، از مناطق آباد شمال خوزستان بود؛ اما آبگیری سد، بخشی از روستاها و زمینهای منطقه را به زیر آب برد و زندگی بسیاری از ساکنان را تغییر داد. با این حال، بخشی از مردم در منطقه ماندند و با شکلگیری پامنار جدید، زندگی و فرهنگ بومی خود را ادامه دادند.
امروز همین طبیعت، در کنار میراث و فرهنگ بومی، ظرفیت تازهای برای آینده روستا ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که یکی از نمادهای آن پرندهای بزرگجثه با ظاهری متفاوت و زندگی وابسته به منابع آبی است: جغد ماهیخوار.
شکارچی ماهر با چهرهای آرام
جغد ماهیخوار از جغدهای بزرگجثه ایران است و از نظر اندازه و ظاهر، شباهتهایی به شاهبوف دارد. گوشپرهای بزرگ و نسبتاً افقی، سینه و شکم نخودیرنگ با خطوط تیره، خط سفید روی شانهها و چشمهای زرد روشن، از مهمترین ویژگیهای ظاهری این پرنده به شمار میروند.
چهره آرام و خوابآلود این جغد اما نباید بیننده را فریب دهد؛ چرا که با شکارچی توانمندی روبهرو هستیم که بیشتر در نزدیکی منابع آبی زندگی میکند و هنگام غروب و شب به شکار میرود.
ماهی بخش اصلی رژیم غذایی جغد ماهیخوار را تشکیل میدهد، اما خرچنگ، پرندگان، خزندگان، قورباغهها، جوندگان و حشرات بزرگ نیز در فهرست شکارهای آن قرار دارند. حاشیه رودخانهها و دریاچهها، صخرهها و درختچههای اطراف منابع آبی، زیستگاه مناسبی برای این گونه محسوب میشوند و در پامنار، دریاچه سد دز و صخرههای پیرامون آن چنین شرایطی را برای زندگی این پرنده فراهم کردهاند.
وقتی یک مشاهده خبرساز شد
سالها پیش، مشاهده و عکاسی از جغد ماهیخوار در منطقه قلعهشاداب دزفول، بهعنوان مشاهدهای مهم از این گونه در نیمه غربی کشور مطرح شد.
فرهاد قلینژاد، رئیس وقت اداره حفاظت محیطزیست دزفول، در آن زمان اعلام کرده بود که این گونه که پراکندگی آن بیشتر در شرق کشور گزارش شده است، برای نخستینبار در این بخش از کشور توسط محیطبانان مشاهده و ثبت شده است.
با گذشت زمان، پرندهنگرها و عکاسان حیاتوحش نیز جغد ماهیخوار را به یکی از اهداف اصلی خود در پامنار تبدیل کردند و این روستا به یکی از نقاط شاخص برای مشاهده و ثبت تصویر این گونه بدل شد.
اما ماجرای جغد ماهیخوار در پامنار تنها یک اتفاق مهم برای پرندهنگرها و علاقهمندان حیاتوحش نیست؛ بخش مهمتر این داستان، تغییری است که در نگاه جامعه محلی به این پرنده اتفاق افتاده است.
از «شومی» تا «ارزش»
جغد در بسیاری از باورهای عامیانه، موجودی اسرارآمیز بوده و گاهی صدای شبانه یا ظاهر متفاوت آن با شومی و بدیمنی پیوند خورده است. اما در پامنار، شناخت و آموزش آرامآرام جای ترس را گرفت.
وقتی مردم محلی دریافتند که جغد بخشی از چرخه طبیعی منطقه است و در زنجیره غذایی و کنترل جمعیت برخی طعمهها نقش دارد، معنای حضور این پرنده نیز تغییر کرد.
پرندهای که زمانی ممکن بود از آن فاصله گرفته شود، امروز بخشی از سرمایه طبیعی روستا محسوب میشود.
اینجاست که آموزش محیطزیستی معنای واقعی خود را پیدا میکند؛ آموزش تنها انتقال اطلاعات درباره یک گونه جانوری نیست، بلکه میتواند رابطه یک جامعه با محیط اطرافش را تغییر دهد و حتی نگاه مردم به یک موجود زنده را از «تهدید» به «ارزش» تبدیل کند.
پامنار؛ مقصدی برای دیدن یک پرنده
امروز جغد ماهیخوار یکی از دلایل علاقه پرندهنگرها به پامنار است. در کنار آن، گونههایی مانند عقاب ماهیخوار، دلیجه، باکلان، چوبپا، عقاب دوبرادران و دیگر پرندگان نیز در منطقه مشاهده شدهاند.
کل و بز کوهی، شغال و دیگر گونههای حیاتوحش نیز به تنوع زیستی منطقه افزودهاند.
گروههای پرندهنگری برای مشاهده و ثبت گونههای شاخص به پامنار سفر میکنند و وجود اقامتگاههای مناسب، دسترسی به زیستگاه و حضور راهنمایان محلی، جذابیت این منطقه را برای طبیعتگردان بیشتر کرده است.
گردشگران گاهی کیلومترها سفر میکنند تا در سکوت و از فاصلهای امن، پرندهای راببینند که ممکن است تنها چند دقیقه در برابر دوربین ظاهر شود.
همین اتفاق، یک رابطه مهم میان طبیعت و اقتصاد محلی ایجاد میکند؛ وقتی یک پرنده میتواند گردشگر جذب کند، حفاظت از آن نیز به بخشی از منافع اجتماعی و اقتصادی جامعه محلی تبدیل میشود.
گردشگری که باید به حفاظت برسد
پرندهنگری، اگر مسئولانه و بر اساس اصول حفاظت از حیاتوحش انجام شود، میتواند یکی از کمتعارضترین شکلهای گردشگری طبیعت باشد؛ چرا که ارزش مقصد، مستقیماً به زنده و سالم ماندن زیستگاه وابسته است.
نوید هرمزی، عکاس حیاتوحش و پرندهنگر، بر همین موضوع تأکید دارد و معتقد است حضور پرندهنگرها میتواند آگاهی جوامع محلی درباره ارزش زیستی محیط اطرافشان را افزایش دهد و توجه بیشتری را به موضوع حفاظت جلب کند.
در پامنار نیز این ارتباط به شکل عملیتری دنبال شده است. پس از مشاهده و ثبت جغد ماهیخوار و دیگر گونهها، آموزشهایی برای جامعه محلی و بهویژه قایقداران برگزار شد تا جابهجایی گردشگران در دریاچه با کمترین مزاحمت برای حیاتوحش انجام شود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا گردشگری اگر بدون برنامه و مدیریت انجام شود، میتواند همان زیستگاهی را که گردشگر برای دیدنش به منطقه آمده، تهدید کند.
از ترس تا افتخار
داستان پامنار را شاید بتوان در چند واژه خلاصه کرد: ترس، شناخت، آموزش، تغییر نگاه و حفاظت.
جغد ماهیخوار امروز پرندهای است که پرندهنگر را از شهری دیگر و عکاس حیاتوحش را حتی از کشوری دیگر به پامنار میکشاند؛ اما ارزش واقعی این پرنده شاید فراتر از جذابیت آن برای دوربینها باشد.
این جغد به مردم یادآوری کرده است که سرمایه یک روستا همیشه در ساختمانها، جادهها یا امکانات گردشگری خلاصه نمیشود؛ گاهی یک موجود زنده که بیصدا در دل طبیعت زندگی میکند، میتواند بخشی از هویت و آینده یک مقصد گردشگری باشد.
جغدی که زمانی نشانه شومی تلقی میشد، امروز به نشانهای از ارزش طبیعت پامنار تبدیل شده است؛ روایتی که نشان میدهد برای حفاظت از طبیعت، گاهی پیش از هر چیز باید نگاه انسان به آن را تغییر داد.
شاید مهمترین سرمایه پامنار نیز همین باشد؛ تغییر نگاه مردم به طبیعتی که همیشه در کنارشان بوده است.
جغد ماهیخوار در پامنار، روایت زنده تغییری است که با شناخت و آموزش آغاز شد، نگاه مردم به یک پرنده را دگرگون کرد و حفاظت از طبیعت را به بخشی از آینده گردشگری این روستا پیوند زد.
علی رمضانپور
0 دیدگاه