راهکارهای تامین مالی صنایع نفت و برق در بودجه 1406
محمد نظیفی، در میزگرد «ناترازی انرژی و چالشهای سرمایهگذاری» که به میزبانی رسانه تصویری فردای اقتصاد و با حضور کارشناسان بازار سرمایه و اقتصادی برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاستهای اقتصادی حوزه انرژی اظهار کرد: امروز در اقتصاد انرژی کشور با فقدان منابع و عدم تکافوی عرضه در برابر تقاضا مواجه هستیم؛ وضعیتی که نتیجه سیاستها و تصمیماتی است که طی چند دهه در این حوزه اتخاذ شده است.
وی با بیان اینکه ادامه مسیر و استراتژی گذشته میتواند کشور را با کمبودهای جدیتری مواجه کند، گفت: پیامد این کمبودها ممکن است از صنعت انرژی فراتر رفته و نظم سایر حوزههای اجتماعی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. ازاینرو، لازم است در تعاریف و رویکردهای خود نسبت به مسائل اقتصاد انرژی بازنگری کنیم و واقعیت کمبود منابع و محدودیت عرضه را صریحتر ببینیم.
بازار مالی کشور با تاخیر وارد حوزه انرژی شده است
نظیفی با تشریح جایگاه بازارهای مالی در اقتصاد انرژی توضیح داد: بازارهای مالی بر بستر داراییهایی شکل میگیرند که مالکیت آنها به رسمیت شناخته شده و قابلیت پولیسازی پیدا کرده است. پس از آن میتوان متناسب با جریان اقتصادی مبادله کالا، ابزارهای مالی مرتبط را تعریف کرد.
به گفته وی روند تکامل بازارهای مختلف انرژی یکسان نیست و در برخی بخشها به دلیل شناسایی حقوق مالکیت و شکلگیری نگاه بازارمحور، ابزارهای مالی نیز توسعه یافتهاند، اما در بخشهای دیگر هنوز ظرفیتهای زیادی برای کار و توسعه وجود دارد. بازار مالی کشور نیز با تأخیر وارد حوزه انرژی شده و اکنون بهتدریج در بخشهایی مانند انرژیهای تجدیدپذیر در حال آزمودن این ظرفیتهاست.
مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به تجربه جهانی خاطرنشان کرد: دولتیبودن بخش مهمی از زیرساختهای انرژی، آب و شبکههای اصلی، مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورها نیز دولتها نقش مهمی در این حوزهها داشتهاند. بازارهای متشکل و تحت تنظیمگری انرژی در جهان نیز سابقهای نسبتاً جدید دارند؛ بنابراین، باید بهجای خوداستثناپنداری، از تجربه سایر کشورها برای شناخت مسئله و طراحی راهکار استفاده کنیم.
کنار گذاشتن ناگهانی دولت از اقتصاد انرژی نه امکانپذیر است و نه مطلوب
نظیفی امنیت انرژی را با دو مولفه مهم قابل تامین بود و قابل پرداخت بودن بهای آن در ارتباط کامل عنوان و تصریح کرد: در مقاطعی، سیاستگذار تأمین برق یا بنزین با قیمت پایین را در اولویت قرار داده، حتی اگر این رویکرد به کاهش اطمینان از دسترسی به انرژی منجر شده باشد. اولویت دادن به کنترل قیمت و نادیده گرفتن دسترسی، در نهایت امنیت انرژی را تضعیف میکند؛ زیرا با محدود شدن دسترسی، بازارهای ثانویه و حتی بازارهای غیررسمی و سیاه شکل میگیرند و انرژی با قیمتهایی متفاوت از نرخهای رسمی مبادله میشود.
وی همچنین تأکید کرد که کنار گذاشتن ناگهانی دولت از اقتصاد انرژی نه امکانپذیر است و نه در همه بخشها مطلوب. زیرساختهای انرژی طی حدود یک قرن عمدتاً تحت مدیریت دولت شکل گرفتهاند و نمیتوان با یک تصمیم دفعی آنها را به ساختاری کاملاً رقابتی تبدیل کرد، البته در بخشهایی مانند شبکه توزیع، هرچند رقابت به معنای متعارف امکانپذیر نیست، میتوان با فراهم کردن زمینه ورود بازیگران جدید، رقابتپذیری را افزایش داد.
ظرفیت بازار سرمایه برای تامین مالی طرحهای کوچک
مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به سهم بالای شبکه بانکی در تأمین مالی اقتصاد کشور گفت: بازار سرمایه و شبکه بانکی از نظر ارزیابی و اعتبارسنجی پروژهها، نقدشوندگی ابزارها، سرعت تأمین منابع و انضباط مالی، سازوکارهای متفاوتی دارند. بنابراین، برای بررسی نقش بازار سرمایه در صنعت انرژی باید مشخص شود چه سهمی از تأمین مالی پروژهها به این بازار اختصاص یافته است.
وی با اشاره به نیاز سرمایهای قابل توجه بخش انرژی، بهویژه در حوزه بالادستی، گفت: برخی پروژههای پتروپالایشی با سرمایهگذاری حدود پنج تا شش میلیارد دلار امکان فعالیت دارند. همچنین طرحهایی در جنوب کشور، از جمله پروژههای مرتبط با تأسیسات شناور ذخیرهسازی و صادرات گاز طبیعی مایعشده (FSU)، با وجود دریافت تخصیص سهمیه، هنوز سرمایهگذاری لازم را جذب نکردهاند، بنابراین در کنار پروژههای بزرگ بالادست نباید از ظرفیت اجرای طرحهای پائیندستی غافل شد.
نظیفی با تأکید بر اینکه راهکار تأمین مالی صنعت انرژی صرفاً جذب منابع خارجی یا ایجاد بسترهای جدید نیست، اظهار کرد: بخش مهمی از ظرفیت تأمین مالی در داراییها و جریانهای اقتصادی موجود کشور قرار دارد؛ جریانهایی که هماکنون فعالاند، اما به اندازه کافی در معرض ابزارهای مالی و بازار سرمایه قرار نگرفتهاند.
وی اضافه کرد: جریان انتقال نفت خام و میعانات گازی به پالایشگاهها و سپس عرضه فرآوردههایی مانند نفتگاز و بنزین به بخشهای پاییندستی و مصارف داخلی، یک جریان اقتصادی واقعی و مستمر است که میتوان از ظرفیت بازار سرمایه برای تأمین مالی آن استفاده کرد.
مدیرعامل بورس انرژی ایران خاطرنشان کرد: بازار سرمایه تاکنون سهم محدودی در حوزه انرژی داشته و صنعت نفت نیز به اندازه کافی از ظرفیتهای آن بهرهمند نشده است؛ این در حالی است که بخش بالادستی به سرمایهگذاری و پالایشگاهها به سرمایه در گردش و منابع مالی نیاز دارند.
وی با اشاره به ساختار مالکیت پالایشگاهها افزود: پالایشگاهها شرکتهای سهامی عام هستند و بخش مهمی از سهام آنها در اختیار صندوقهای بازنشستگی و سایر سهامداران بازار سرمایه قرار دارد. صندوقهای بازنشستگی نیز باید تعهداتی مانند پرداخت مستمری را انجام دهند و خود با محدودیتهای مالی مواجهاند، به عبارتی بخشهای مختلف اقتصاد به یکدیگر متصلاند و محدودیت جریان منابع در یک بخش میتواند بخشهای دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
نظیفی تأکید کرد: مسئله این نیست که قواعد اقتصادی کارآمد نیستند؛ بلکه در بسیاری از موارد، با ایجاد محدودیتهای مختلف، اجازه گردش و سیالیت جریانهای مالی را نمیدهیم. تا زمانی که این جریانها مسدود باشند، نمیتوان انتظار داشت سازوکارهای اقتصادی بهدرستی عمل کنند.
ظرفیت ابزارهای مالی در تسویه خوراک و فروش فرآوردهها
وی در تشریح یکی از ظرفیتهای صنعت پالایش گفت: با توجه به شرایط فعلی کرکاسپرد (اختلاف قیمت فرآوردههای نفتی تولیدشده با قیمت نفت خام) تسویه بهای خوراک دریافتی پالایشگاهها بهصورت نقدی یا از طریق ابزارهایی مانند گواهی سپرده میتواند جذابیت اقتصادی داشته باشد؛ البته تحقق این سازوکار به آن وابسته است که فرآورده تولیدشده نیز امکان فروش و تسویه نقدی داشته باشد.
به گفته وی، ظرفیتهای مشابهی در حوزه برق، نفت و پتروشیمی وجود دارد که تاکنون به اندازه کافی مورد استفاده قرار نگرفتهاند.
مدیرعامل بورس انرژی ایران با اشاره به در پیش بودن تدوین بودجه سال 1406 اظهار امیدواری کرد سازمان برنامه و بودجه، وزارت امور اقتصادی و دارایی و بورس انرژی ایران با ارائه راهکارهای مناسب، زمینه پیشبینی و اجرای بخشی از تمهیدات مورد نیاز اقتصاد انرژی را در بودجه سال آینده فراهم کنند.
0 دیدگاه