هشدار جدی درباره دریای خزر؛ سطح آب به پایینترین حد ۲۰۰ سال اخیر رسید
به گزارش شمانیوز، هشدارها درباره آینده دریای خزر در روزهای اخیر جدیتر شده است. پس از آنکه رئیس سازمان حفاظت محیط زیست از کاهش حدود 2 تا 2.5 متری تراز خزر طی یک دهه گذشته سخن گفت، حالا مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران اعلام کرده این پهنه آبی به پایینترین تراز خود طی حدود دو قرن اخیر رسیده است.
این اتفاق فقط به معنای عقب رفتن چند متر از خط ساحلی نیست؛ ادامه کاهش سطح آب میتواند تالابهای ساحلی، بنادر، شیلات، گردشگری و حتی اقتصاد شهرهای شمالی را تحت تأثیر قرار دهد.
دریای خزر سالانه چقدر آب از دست میدهد؟
بر اساس آخرین اعلام مسئولان محیط زیست مازندران، تراز آب خزر در شرایط فعلی سالانه حدود 10 تا 20 سانتیمتر کاهش پیدا میکند.
در کنار این روند سالانه، بررسیهای بلندمدت تصویر نگرانکنندهتری ارائه میدهد. رئیس سازمان حفاظت محیط زیست نیز دو روز قبل اعلام کرده بود تراز آب دریای خزر طی حدود یک دهه گذشته بین 2 تا 2.5 متر کاهش یافته است.
| شاخص | میزان کاهش | بازه زمانی |
|---|---|---|
| افت سالانه تراز آب | 10 تا 20 سانتیمتر | روند فعلی |
| کاهش تراز خزر | حدود 2 تا 2.5 متر | حدود یک دهه گذشته |
| کاهش مساحت سطح خزر | 23٬858 کیلومترمربع | از سال 1996 تاکنون |
| کاهش حجم آب | حدود 630 کیلومترمکعب | از سال 1996 تاکنون |
| وضعیت فعلی | پایینترین تراز حدود 200 سال اخیر | مرداد 1405 |
هشدارها درباره خزر در سه روز اخیر چگونه شدیدتر شد؟
نگاهی به خبرهای همین هفته نشان میدهد ابعاد بحران مرحلهبهمرحله روشنتر شده است. ابتدا کاهش چند متری تراز آب مطرح شد، سپس دادههای مربوط به کوچک شدن سطح و حجم خزر منتشر شد و امروز هشدار رسیدن تراز آب به پایینترین سطح حدود 200 سال اخیر اعلام شد.
| تاریخ | هشدار اعلامشده | عدد مهم |
|---|---|---|
| 20 مرداد | هشدار سازمان حفاظت محیط زیست درباره افت تراز | کاهش 2 تا 2.5 متری طی حدود یک دهه |
| 20 تا 21 مرداد | انتشار دادههای جدید هواشناسی درباره کوچک شدن خزر | کاهش 630 کیلومترمکعبی حجم آب |
| 22 مرداد | هشدار جدید محیط زیست مازندران | پایینترین تراز حدود 200 سال اخیر |
دریای خزر از سال 1996 چقدر کوچک شده است؟
یکی از مهمترین اعداد منتشرشده مربوط به تغییر مساحت خزر است. بر اساس مطالعهای که رئیس سازمان هواشناسی کشور به آن اشاره کرده، از سال 1996 تاکنون حدود 23 هزار و 858 کیلومترمربع از مساحت سطح دریای خزر کاسته شده است.
این عدد معادل حدود 5.5 درصد از سطح خزر عنوان شده و در همین مدت حجم آب نیز حدود 630 کیلومترمکعب کاهش یافته است.
دادههای مربوط به تراز آب نیز همین روند را تأیید میکند؛ سطح خزر که در دهه 1990 حدود 26 متر پایینتر از سطح متوسط آبهای آزاد قرار داشت، در سال 2023 به حدود 28.99 متر پایینتر از سطح متوسط آبهای آزاد رسیده بود و کاهش در سالهای بعد نیز ادامه یافته است.
چرا آب دریای خزر کم میشود؟
کاهش تراز خزر یک علت واحد ندارد. افزایش دما، تبخیر بیشتر، کاهش آورد رودخانهها و نحوه مدیریت منابع آب در حوضه آبریز خزر همگی در این روند نقش دارند.
طبق آخرین اعلام محیط زیست مازندران، دمای آب دریای خزر طی دو دهه اخیر حدود 1.5 درجه سانتیگراد افزایش یافته و این تغییر دما باعث افزایش حدود 10 تا 15 درصدی تبخیر شده است.
| عامل | اثر بر دریای خزر |
|---|---|
| افزایش دمای آب و هوا | افزایش تبخیر |
| کاهش آورد رودخانهها | کاهش ورود آب شیرین به خزر |
| سدسازی و برداشت آب | کاهش بخشی از جریان ورودی رودخانهها |
| تغییرات اقلیمی | برهم خوردن تعادل بارش، دما و تبخیر |
نقش رودخانه ولگا در نجات یا بحران خزر
بخش عمده آب ورودی دریای خزر از رودخانهها تأمین میشود و ولگا مهمترین منبع ورودی آب به این پهنه است. به همین دلیل هر تغییری در میزان جریان ولگا، سدسازی، ذخیره آب یا برداشت در حوضه آن میتواند مستقیماً بر تراز خزر اثر بگذارد.
بر اساس دادههای هواشناسی، متوسط بلندمدت آورد رودخانههای ورودی به خزر حدود 253 کیلومترمکعب در سال برآورد شده؛ در حالی که این رقم در سال 2024 به حدود 232 کیلومترمکعب کاهش پیدا کرده بود.
اگر دریای خزر عقبنشینی کند چه اتفاقی میافتد؟
تبعات افت تراز خزر فقط محیط زیستی نیست. عقبنشینی خط ساحلی میتواند بنادر و تأسیسات ساحلی را با مشکل مواجه کند، تالابهای وابسته به خزر را کوچکتر کند و روی فعالیتهای شیلاتی و گردشگری نیز اثر بگذارد.
شمانیوز پیشتر نیز در گزارش برنامههای مدیریت و تأمین منابع آب مازندران به چالشهای منابع آبی این استان پرداخته بود.
آیا دریای خزر خشک میشود؟
صحبت از خشک شدن کامل دریای خزر در آینده نزدیک علمی نیست، اما ادامه روند کنونی میتواند شکل سواحل و اکوسیستم خزر را بهطور جدی تغییر دهد.
حتی چند متر کاهش تراز آب در بخشهای کمعمق خزر میتواند باعث عقبنشینی گسترده ساحل شود؛ به همین دلیل کارشناسان بیش از «خشک شدن کامل»، درباره کوچک شدن پهنه آبی، از بین رفتن زیستگاههای ساحلی و اختلال در فعالیت بنادر هشدار میدهند.
تالابهای شمال ایران هم در خطر هستند
یکی از جدیترین پیامدهای کاهش تراز خزر، اثرگذاری بر تالابهای ساحلی است. افت سطح آب میتواند ارتباط هیدرولوژیک برخی تالابها با دریا را کاهش دهد و به تغییر شوری، پوشش گیاهی و زیستگاه جانوران منجر شود.
برای مطالعه بیشتر درباره اهمیت تالابها میتوانید گزارش شمانیوز درباره اهمیت تالابها و کاهش بلایای طبیعی را بخوانید.
جمعبندی؛ زنگ خطر برای خزر به صدا درآمد
کنار هم قرار دادن دادههای منتشرشده طی روزهای اخیر تصویر روشنی ایجاد میکند؛ خزر از اواسط دهه 1990 وارد یک روند نزولی شده، طی حدود سه دهه بیش از 23 هزار کیلومترمربع از سطح خود را از دست داده، حجم آب آن حدود 630 کیلومترمکعب کاهش یافته و اکنون نیز افت سالانه 10 تا 20 سانتیمتری تراز آب گزارش میشود.
اعلام رسیدن تراز دریای خزر به پایینترین سطح حدود 200 سال اخیر، این مسئله را از یک هشدار بلندمدت به یک بحران جدی زیستمحیطی و اقتصادی برای استانهای شمالی تبدیل کرده است.
0 دیدگاه