بانک پاسارگاد در پیچ‌ و خم شرکت‌ داری؛ نسیم سلامت پس از ۱۱ سال از وعده ۷۰۰۰ تخت به کجا رسید؟

نسیم سلامت پاسارگاد از کجا شروع شد؟

به گزارش اختصاصی شمانیوز، شرکت مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد در 27 خرداد 1394 ثبت شد. مأموریت اعلام‌شده مجموعه، تقویت مشارکت بخش خصوصی در سلامت و ایجاد مجموعه‌هایی بود که بیمارستان، دانشگاه علوم پزشکی، هتل، اقامتگاه، امکانات رفاهی و خدمات مرتبط با سلامت را کنار یکدیگر قرار دهند.^[1][2]

ابعاد برنامه از همان ابتدا کوچک نبود. وب‌سایت رسمی نسیم سلامت از برنامه احداث شهرک‌های سلامت با ظرفیت مجموع 7000 تخت بستری سخن می‌گوید. در همان صفحه، نام قم، قزوین، تهران، اهواز، مشهد، کرج و بار دیگر اهواز درج شده است؛ به این معنا که فهرست رسمی هفت مورد دارد اما تنها شش نام جغرافیایی یکتا در آن دیده می‌شود.^[1]

موضوع مهم‌تر اما خود عدد 7000 تخت است؛ عددی که تنها یک شعار رسانه‌ای نبوده است. بانک پاسارگاد نیز در جوابیه رسمی منتشرشده در دی 1398 تأکید کرده بود که نسیم سلامت مأموریت احداث 7000 تخت بیمارستانی در کشور را بر عهده دارد.^[11]

نسیم سلامت در مدار گروه مالی پاسارگاد

نسیم سلامت یک شرکت کاملاً جدا از شبکه پاسارگاد نیست. بانک پاسارگاد در صفحه رسمی شرکت‌های مرتبط با گروه مالی پاسارگاد، نام «شرکت نسیم سلامت پاسارگاد» را در کنار مجموعه‌های دیگر گروه درج کرده است.^[3]

اسناد مالی پارس‌آریان نیز ارتباط سرمایه‌ای این شبکه را نشان می‌دهد. در گزارش‌های مورد بررسی این پرونده، برای نسیم سلامت سهم گروه و همچنین سهم مستقیم سرمایه‌گذاری پارس‌آریان درج شده است. از این رو، در تحلیل ساختار مالکیت باید میان «مالکیت مستقیم بانک پاسارگاد» و «مالکیت و سرمایه‌گذاری مجموعه شرکت‌های گروه مالی پاسارگاد» تفاوت گذاشت؛ هر سرمایه‌گذاری منتسب به گروه را نمی‌توان بدون سند، سرمایه‌گذاری مستقیم خود بانک نامید.

چه کسانی نسیم سلامت را اداره می‌کنند؟

بر اساس آخرین ترکیب منتشرشده در وب‌سایت رسمی نسیم سلامت پاسارگاد، پنج عضو اصلی هیئت‌مدیره عبارتند از مجتبی کباری، سجاد مخبر، علی عبدالعلی‌زاده، رحمت‌الله صادقیان و زهرا کوچکی.^[4]

ترکیب هیئت‌مدیره نیز نشان می‌دهد با یک شرکت صرفاً بیمارستانی روبه‌رو نیستیم. اعضای آن از حوزه‌های مدیریت سرمایه‌گذاری، بازار مالی، حسابداری، مدیریت دولتی و ساختار شرکت‌های گروه پاسارگاد آمده‌اند. همین موضوع اهمیت حاکمیت شرکتی، افشای معاملات با اشخاص وابسته، نحوه انتخاب مدیران و مشخص بودن نماینده هر سهامدار حقوقی را بیشتر می‌کند.

سوابق اعضای هیئت‌مدیره نسیم سلامت و حضور آنها در دیگر شرکت‌ها

ترکیب هیئت‌مدیره نسیم سلامت پاسارگاد نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مدیران این شرکت، همزمان یا در گذشته در مجموعه‌های مالی و شرکت‌های مرتبط با گروه پاسارگاد حضور داشته‌اند. مجتبی کباری، رئیس هیئت‌مدیره نسیم سلامت، از مدیران باسابقه شبکه پاسارگاد است؛ او از سال 1384 تا 1402 مدیرعامل و عضو هیئت‌مدیره گروه ارزش‌آفرینان پاسارگاد بوده و سابقه حضور در کارگزاری بانک پاسارگاد، فرابورس ایران و بیمه اتکایی ایرانیان را دارد. در بررسی سمت‌های جاری، علاوه بر نسیم سلامت، نام او در سرمایه‌گذاری پارس‌آریان، فناپ، گسترش انرژی پاسارگاد، بیمه اتکایی ایرانیان و لیزینگ ماشین‌آلات و تجهیزات پاسارگاد نیز قابل ردیابی است؛ یعنی در مجموع حداقل شش مجموعه مهم این شبکه حضور دارد.

سجاد مخبر، مدیرعامل و نایب‌رئیس هیئت‌مدیره، سال‌هاست مدیریت اجرایی نسیم سلامت را بر عهده دارد و از چهره‌های اصلی اجرای برنامه هفت شهرک سلامت و 7000 تخت بیمارستانی محسوب می‌شود. پدر سجاد مخبر ، محمد مخبر نیز از چهره‌های ارشد سیاسی جمهوری اسلامی است؛ او در دولت سیزدهم معاون اول رئیس‌جمهور بود و پس از درگذشت ابراهیم رئیسی مدتی سرپرست ریاست‌جمهوری شد. او همچنین الان عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام است

علی عبدالعلی‌زاده، وزیر اسبق مسکن و شهرسازی و استاندار سابق آذربایجان شرقی، علاوه بر عضویت در هیئت‌مدیره نسیم سلامت، رئیس هیئت‌مدیره شرکت ساختمان شهرسازی هشتم نیز هست. او در دولت چهاردهم نیز به عنوان نماینده رئیس‌جمهور در هماهنگی اجرای سیاست‌های توسعه دریامحور فعالیت دارد؛ موضوعی که همزمانی یک مسئولیت عمومی با کرسی‌های شرکتی را از منظر شفافیت و مدیریت تعارض منافع قابل توجه می‌کند، هرچند این همزمانی به خودی خود به معنای وقوع تخلف نیست.

رحمت‌الله صادقیان از چهره‌های باسابقه حوزه مالی، حسابداری و بازار سرمایه است و سابقه مدیرعاملی شرکت ملی انفورماتیک و عضویت در شورای عالی بورس را دارد. او علاوه بر عضویت در نسیم سلامت، رئیس هیئت‌مدیره شرکت توسعه گردشگری آتیه خاورمیانه به نمایندگی از نسیم سلامت پاسارگاد است؛ شرکتی که خود به عنوان بازوی عملیاتی گردشگری هلدینگ معرفی شده است.

زهرا کوچکی نیز علاوه بر عضویت در هیئت‌مدیره نسیم سلامت، در ساختار مالی شبکه پاسارگاد حضور دارد. او عضو کمیته حسابرسی گروه ارزش‌آفرینان پاسارگاد معرفی شده و بر اساس آخرین آگهی ثبتی بررسی‌شده، عضو هیئت‌مدیره کارگزاری بانک پاسارگاد به نمایندگی از شرکت مدبران تجارت ایرانیان است. 

در مجموع، ترکیب هیئت‌مدیره نسیم سلامت نشان می‌دهد این هلدینگ از شبکه مدیریتی گسترده‌تری در مجموعه پاسارگاد تغذیه می‌شود؛ به‌ویژه حضور همزمان برخی مدیران در چند شرکت مختلف، پرسش درباره تمرکز مسئولیت‌ها، نحوه نظارت و میزان پیچیدگی ساختار مدیریتی چنین شبکه‌ای را پررنگ‌تر می‌کند.

(در گزارش بعدی  بیشتر به این چهره های موثر و تاثیر گذار در مجموعه پاسارگاد می پردازیم)

نسیم سلامت فقط بیمارستان نیست

اگر فعالیت نسیم سلامت فقط به ساخت یک بیمارستان محدود بود، بحث درباره گستره بنگاه‌داری نیز شکل دیگری پیدا می‌کرد. بررسی شرکت‌ها و پروژه‌های معرفی‌شده توسط خود مجموعه نشان می‌دهد دامنه فعالیت به چند صنعت متفاوت کشیده شده است.

نسیم سلامت خاتم

شرکت نسیم سلامت خاتم از شرکت‌های تابعه هلدینگ معرفی شده و پروژه اصلی آن شهرک درمانی، آموزشی و سلامت خاتم قم در زمینی حدود 100 هکتار است.^[5]

این پروژه تنها یک ساختمان بیمارستانی نیست. در تعریف رسمی آن، بیمارستان، مراکز درمانی، بخش آموزشی، دانشگاه، فضاهای اقامتی و رفاهی، مجموعه‌های ورزشی، خدمات پشتیبانی و سایر کاربری‌ها پیش‌بینی شده است.

پارسی فارمد پاسارگاد

شرکت پارسی فارمد پاسارگاد در سال 1395 به عنوان یکی از شرکت‌های تابعه نسیم سلامت آغاز به فعالیت کرده است. حوزه فعالیت آن تأمین و تولید دارو و محصولات دارای دانش فنی بالا اعلام شده است.^[6]

سلامت الکترونیک نسیم

در بخش فناوری نیز «سلامت الکترونیک نسیم» فعالیت دارد. بر اساس معرفی رسمی، حوزه فعالیت این شرکت شامل تولید نرم‌افزار و ارائه خدمات سلامت با استفاده از فناوری برای انتقال اطلاعات پزشکی، تشخیص، درمان، مراقبت و آموزش از راه دور است.^[6]

نسیم سلامت قزوین

پروژه قزوین نیز کوچک نیست. در معرفی رسمی، مجموعه‌ای شامل بیمارستان هزار تختی، دانشگاه علوم پزشکی، مراکز اقامتی و رفاهی، باغ گیاهان دارویی و مجموعه‌های فرهنگی و گردشگری تصویر شده است.^[7]

جالب اینکه سابقه طرح قزوین به سال‌ها قبل بازمی‌گردد. صفحات قدیمی هلدینگ از زمین حدود 95 هکتاری، طراحی بیمارستان هزار تختخوابی و مطالعات و اقدامات اولیه سخن گفته‌اند؛ اما در آبان 1404 بار دیگر آغاز فاز اجرایی بیمارستان هزار تختخوابی قزوین خبرساز شد و برای بیمارستان افق چندساله تعریف شد.^[8]

این موضوع خود نشان می‌دهد که فاصله میان «تعریف یک پروژه»، «اختصاص زمین»، «طراحی»، «آغاز عملیات اجرایی» و نهایتاً «ورود تخت بیمارستانی به مدار خدمت» می‌تواند بسیار زیاد باشد.

از سلامت تا هتل‌داری و گردشگری

یکی دیگر از حلقه‌های این شبکه، شرکت توسعه گردشگری آتیه خاورمیانه است. نکته مهم این است که وب‌سایت رسمی این شرکت صراحتاً آن را بازوی عملیاتی هلدینگ نسیم سلامت معرفی می‌کند.^[9]

ساختار سهامداری منتشرشده نیز قابل توجه است: نسیم سلامت پاسارگاد 65 درصد سهام این شرکت را در اختیار دارد و نسیم سلامت خاتم، گسترش انرژی پاسارگاد، فناپ، تأمین آتیه سرمایه انسانی پاسارگاد، بیمه پاسارگاد، میدکو و سامان تجارت تدبیر ایرانیان هر کدام 5 درصد سهام دارند.^[9]

پروژه‌های معرفی‌شده برای این بازوی گردشگری شامل هتل نگین پاسارگاد مشهد، مجتمع تفریحی ـ سیاحتی گلپاد نشتارود، بوتیک‌هتل سنتی نگین پاسارگاد یزد، پروژه هتل قم و مجموعه تفریحی و اقامتی باباطاهر گرگان است.^[9]

هزار تخت قم؛ مهم‌ترین معیار برای سنجش وعده 7000 تخت

مهم‌ترین پروژه‌ای که می‌توان با آن عملکرد نسیم سلامت را سنجید، بیمارستان هزار تختخوابی خاتم قم است. پروژه‌ای واقعی، بزرگ و دارای پیشرفت فیزیکی قابل توجه که نمی‌توان وجود یا حجم عملیات انجام‌شده در آن را نادیده گرفت.^[5]

اما مسئله اصلی، زمان است.

کلنگ شهرک در سال 1394 به زمین خورد. در فروردین 1397 گزارش شد که فاز نخست بیمارستان با ظرفیت 650 تخت قرار است در سال 1398 به بهره‌برداری برسد.^[12]

در دی 1398، بانک پاسارگاد در جوابیه رسمی خود بار دیگر اعلام کرد بخش مهمی از بیمارستان تا اوایل سال 1400 به بهره‌برداری خواهد رسید.^[11]

این موعد نیز گذشت.

در اردیبهشت 1402، مدیرعامل نسیم سلامت خاتم اعلام کرد مرحله نخست بیمارستان با 261 تخت تا پایان همان سال به بهره‌برداری خواهد رسید.^[12]

این زمان‌بندی هم محقق نشد.

در سال 1405 دوباره زمان تازه‌ای اعلام شد. استاندار قم ابتدا از راه‌اندازی مرحله نخست در تابستان سخن گفت و در پایان خرداد 1405 نیز در جلسه مرتبط با تأمین مالی پروژه اعلام شد که فاز اول در بازه حدود سه ماه آینده وارد مدار خدمت خواهد شد.^[13]

تا زمان تنظیم این گزارش در مرداد 1405، شمانیوز در منابع عمومی و رسمی بررسی‌شده خبر قابل اتکایی مبنی بر افتتاح و آغاز ارائه خدمت فاز نخست بیمارستان خاتم پیدا نکرد. این به معنی توقف پروژه نیست؛ بلکه معنای آن روشن است: مهم‌ترین پروژه هلدینگی که با مأموریت هزاران تخت بیمارستانی شکل گرفت، پس از حدود 11 سال هنوز در مرحله تکمیل و انتظار برای بهره‌برداری نخستین فاز قرار دارد.

پس از 11 سال، وعده 7000 تخت در چه نقطه‌ای ایستاده است؟

اینجا باید میان «پروژه» و «خروجی عملیاتی» تفاوت گذاشت.

پروژه قم وجود دارد و ساختمان آن پیشرفت جدی داشته است. پروژه قزوین نیز وارد مراحل اجرایی شده است. شرکت‌های دارویی، فناوری و گردشگری هم تشکیل شده‌اند و برخی دارایی‌های گردشگری در حال بهره‌برداری هستند.

اما هدف اصلی که بارها به‌صورت رسمی تکرار شده، 7000 تخت بیمارستانی بوده است؛ نه تأسیس مجموعه‌ای از شرکت‌ها و نه صرفاً طراحی شهرک‌های سلامت.

در مرداد 1405، هنوز حتی بهره‌برداری عملیاتی از نخستین بیمارستان هزار تختخوابی این برنامه در منابع بررسی‌شده قابل تأیید نیست. بنابراین فاصله میان مقیاس چشم‌انداز اولیه و تخت‌های بالفعل واردشده به مدار درمان، مسئله‌ای است که نمی‌توان با فهرست بلند شرکت‌ها و پروژه‌ها پاسخ آن را داد.

راز اعداد؛ نسیم سلامت تا امروز چقدر پول و دارایی درگیر کرده است؟

برای قضاوت درباره چنین هلدینگی تنها نگاه کردن به ساختمان بیمارستان کافی نیست. سؤال مهم‌تر این است که چه میزان سرمایه وارد این شبکه شده، این سرمایه چه دارایی‌هایی ایجاد کرده و بازده اقتصادی آن چه بوده است.

بررسی اسناد مالی حسابرسی‌شده پارس‌آریان نشان می‌دهد تا پایان سال 1403، حداقل 805.6 میلیارد تومان سرمایه‌گذاری و علی‌الحساب افزایش سرمایه مستقیم پارس‌آریان در نسیم سلامت در اسناد مورد بررسی این پرونده قابل ردیابی است.^[10]

این عدد، با یک هشدار مهم همراه است: 805.6 میلیارد تومان را نباید معادل کل پولی دانست که طی 11 سال شبکه پاسارگاد وارد نسیم سلامت کرده است. شرکت‌های مختلف گروه، افزایش سرمایه‌ها، تأمین مالی پروژه‌ها و سایر اشکال تأمین منابع می‌توانند ارقامی جداگانه داشته باشند.

ماجرای 85 میلیارد تومان بانک پاسارگاد چه بود؟

در سال‌های گذشته رقمی معادل 85 میلیارد تومان درباره رابطه بانک پاسارگاد و نسیم سلامت محل بحث قرار گرفت. پاسخ رسمی بانک پاسارگاد در دی 1398 اهمیت زیادی برای روشن شدن ماهیت این رقم دارد.

بانک اعلام کرد رقم 850 میلیارد ریال، معادل 85 میلیارد تومان آن زمان، بدهی سجاد مخبر یا بدهی نسیم سلامت به بانک نبوده؛ بلکه سهم افزایش سرمایه و در واقع بدهی بانک پاسارگاد به شرکت نسیم سلامت پاسارگاد بوده که تا زمان افزایش سرمایه در حساب مربوط ثبت شده است.^[11]

بنابراین شمانیوز این رقم را «وام 85 میلیارد تومانی به سجاد مخبر» یا «بدهی نسیم سلامت به بانک» معرفی نمی‌کند.

از طرف دیگر، همین رقم را نیز نباید بدون تطبیق دوره‌های مالی به عدد 805.6 میلیارد تومان اضافه کرد؛ زیرا احتمال دارد بخشی از آن در افزایش سرمایه و بهای تمام‌شده سرمایه‌گذاری سال‌های بعد منعکس شده باشد. جمع ساده این دو رقم می‌تواند به دوباره‌شماری منجر شود.

7.9 هزار میلیارد تومان پروژه در جریان تکمیل

مهم‌ترین اعداد اما در یادداشت‌های توضیحی صورت‌های مالی سال 1403 پارس‌آریان دیده می‌شود.

بر اساس یادداشت مربوط به پروژه‌های گروه مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد، بهای پروژه‌های در جریان تکمیل در پایان سال 1403 به 79 میلیون و 185 هزار و 489 میلیون ریال رسیده است؛ یعنی حدود 7 هزار و 918.5 میلیارد تومان.^[10]

رقم متناظر در پایان سال قبل حدود 3 هزار و 962.6 میلیارد تومان بوده است. به بیان ساده، ارزش دفتری پروژه‌های در جریان تکمیل این بخش تنها در یک سال تقریباً دو برابر شده است.^[10]

6.7 هزار میلیارد تومان فقط در بیمارستان خاتم قم

در همان جدول، پروژه بیمارستان خاتم با رقم حدود 6 هزار و 765.1 میلیارد تومان بزرگ‌ترین جزء پروژه‌های در جریان تکمیل نسیم سلامت است.^[10]

این عدد یک نکته مهم را نشان می‌دهد: پروژه قم دیگر یک پروژه کوچک مسئولیت اجتماعی یا یک سرمایه‌گذاری حاشیه‌ای نیست؛ با یک طرح چند هزار میلیارد تومانی روبه‌رو هستیم که ادامه تکمیل و راه‌اندازی آن نیز به منابع قابل توجه نیاز دارد.

عدد بزرگ‌تر؛ بیش از 40 هزار میلیارد تومان برای تکمیل پروژه‌ها

در همان یادداشت مالی، برآورد مخارج تکمیل پروژه‌های اصلی گروه نسیم سلامت مجموعاً حدود 40 هزار و 257 میلیارد تومان درج شده است.^[10]

این عدد فقط مربوط به هزینه انجام‌شده نیست؛ برآورد منابع موردنیاز برای ادامه و تکمیل مجموعه پروژه‌هاست. بنابراین نباید آن را «پولی که تاکنون خرج شده» معرفی کرد.

و بازده؟ اینجا با خلأ شفافیت روبه‌رو می‌شویم

به گزارش شمانیوز ، در اسناد بررسی‌شده، سود سهام قابل ردیابی پارس‌آریان از نسیم سلامت در سال‌های 1402 و 1403 مجموعاً حدود 6.36 میلیارد تومان بوده است.^[10]

اما این رقم به تنهایی برای محاسبه نرخ بازده سرمایه‌گذاری کافی نیست. ممکن است افزایش ارزش دارایی‌ها، سود شرکت‌های فرعی، درآمدهای عملیاتی، تجدید ارزیابی یا سایر منافع اقتصادی در سطح شرکت مادر یا شرکت‌های تابعه وجود داشته باشد.

مشکل اصلی دقیقاً همین جاست: صورت‌های مالی مستقل و زنجیره کامل حسابرسی‌شده نسیم سلامت و همه شرکت‌های اصلی آن به شکلی که امکان محاسبه جامع بازده 11 ساله را برای عموم فراهم کند، در دسترس عمومی شفاف و یکپارچه نیست.

بنابراین شمانیوز نمی‌گوید «نسیم سلامت زیان‌ده است»، زیرا برای چنین حکمی صورت مالی کامل لازم است. اما می‌توان با اطمینان گفت که با وجود مقیاس چند هزار میلیارد تومانی پروژه‌ها، اطلاعات عمومی موجود برای پاسخ دادن به سؤال ساده «این سرمایه دقیقاً چه بازده اقتصادی ایجاد کرده؟» کافی نیست.

یک شبکه بزرگ روی کاغذ؛ اما معیار اصلی باید خروجی باشد

در معرفی شرکت‌ها همه چیز بزرگ است: هفت شهرک سلامت، 7000 تخت، دو بیمارستان هزار تختخوابی در قم و قزوین، دانشگاه علوم پزشکی، داروسازی، سلامت دیجیتال، هتل، گردشگری سلامت، مجموعه اقامتی و باغ گیاهان دارویی.

اما اقتصاد پروژه را نمی‌توان با تعداد شرکت‌ها، تعداد پروژه‌های تعریف‌شده یا متراژ زمین سنجید.

معیار نهایی، خروجی است.

وقتی هدف 7000 تخت بیمارستانی بوده، مهم‌ترین سؤال این است که پس از 11 سال چند تخت واقعاً به شبکه درمان کشور تحویل شده است؟ وقتی بیمارستان نخست هنوز در مسیر افتتاح مرحله اول قرار دارد و برای بیمارستان هزار تختخوابی قزوین نیز برنامه چندساله تازه‌ای تعریف شده، طبیعی است که درباره نسبت میان مقیاس وعده اولیه و خروجی عملیاتی سؤال شود.

این نقد به معنای نادیده گرفتن سرمایه‌گذاری انجام‌شده در قم نیست. ساختمان بزرگ ساخته شده، تجهیزات خریداری شده و پروژه دارای پیشرفت واقعی است. اتفاقاً همین ابعاد بزرگ، ضرورت پاسخگویی درباره زمان، هزینه و بازده را بیشتر می‌کند.

پرسش اصلی شمانیوز؛ بانک باید بیمارستان‌دار باشد یا تأمین‌کننده مالی بیمارستان؟

اینجا بحث از نسیم سلامت فراتر می‌رود و به فلسفه فعالیت بانک‌ها می‌رسد.

بانک یک نهاد تخصصی برای تجهیز منابع، مدیریت ریسک، اعتبارسنجی و تأمین مالی اقتصاد است. وقتی در شبکه شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با یک گروه مالی، فعالیت‌هایی از بیمارستان و دارو تا فناوری سلامت، هتل و گردشگری شکل می‌گیرد، این پرسش مطرح می‌شود که چه میزان از منابع، سرمایه و ظرفیت مدیریتی مجموعه درگیر این فعالیت‌ها شده و این ساختار چه نسبتی با مأموریت اصلی یک بانک در تأمین مالی اقتصاد دارد.

ماده 16 قانون رفع موانع تولید نیز بانک‌ها و مؤسسات اعتباری را مکلف کرده سهام بنگاه‌هایی را که فعالیت غیربانکی دارند واگذار کنند؛ البته قانون برای طرح‌های نیمه‌تمام شرکت‌های تابعه استثنا قائل شده و تشخیص غیربانکی بودن فعالیت نیز بر عهده بانک مرکزی قرار گرفته است.^[14]

بنابراین شمانیوز از این مقرره نتیجه نمی‌گیرد که نسیم سلامت «غیرقانونی» است. برای چنین حکمی نیاز به تشخیص نهاد ناظر وجود دارد. بحث این گزارش پیش از آنکه قضایی باشد، اقتصادی و سیاستی است.

رهبر شهید و شهید رئیسی بارها روی چه موضوعی تاکید کردند؟

این نگاه تنها یک نقد رسانه‌ای نیست. شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی در فروردین 1403، با اشاره به فرمان رهبر انقلاب، بر این موضوع تأکید کرد که بانک‌ها نباید بنگاه‌داری کنند و واحدهای تولیدی باید به بخش خصوصی و فعالان اقتصادی واگذار شوند.^[15]

منطق این سخن روشن است: کار بانک، مدیریت و تأمین اعتبار است؛ نه اینکه الزاماً خود به اپراتور ده‌ها فعالیت اقتصادی تبدیل شود.

آیا راه ارزان‌تر و سریع‌تری وجود نداشت؟

این سؤال اکنون درباره بیمارستان قم جدی‌تر از قبل مطرح می‌شود.

آیا در ساختار گروه مالی پاسارگاد می‌شد به جای گسترش مالکیت و مدیریت زنجیره‌ای از شرکت‌های حوزه سلامت، منابع موردنیاز را از طریق یک قرارداد تأمین مالی شفاف و مرحله‌بندی‌شده در اختیار یک سرمایه‌گذار یا اپراتور تخصصی و باسابقه بیمارستانی قرار داد؟

آیا در آن مدل، بانک نمی‌توانست با دریافت وثایق، تعیین شاخص پیشرفت، کنترل هزینه و آزادسازی مرحله‌ای منابع، همان هدف اجتماعی را با ساختار مدیریتی ساده‌تر دنبال کند؟

و مهم‌تر از همه: آیا چنین مدلی بیمارستان را ارزان‌تر و سریع‌تر به مرحله بهره‌برداری نمی‌رساند؟

بدون انتشار هزینه تمام‌شده کامل پروژه و مقایسه آن با پروژه‌های مشابه، نمی‌توان با قطعیت گفت پاسخ «بله» است. اما پس از حدود 11 سال انتظار برای افتتاح نخستین بیمارستان، پرسیدن این سؤال نه تنها مشروع، بلکه ضروری است.

هزینه پنهان شرکت‌داری فقط پول نیست

هزینه بنگاه‌داری بانکی را نباید فقط در عدد سرمایه‌گذاری جست‌وجو کرد. مدیریت هر شرکت نیازمند هیئت‌مدیره، مدیرعامل، ساختار مالی، حسابرسی، منابع انسانی، امور حقوقی، قرارداد، بودجه، کنترل داخلی و نظارت است.

وقتی این ساختار در چندین لایه و صنعت گسترش پیدا می‌کند، پیچیدگی مدیریت نیز افزایش می‌یابد. بانکی که باید دائماً درباره کیفیت تسهیلات، مطالبات، کفایت سرمایه، نقدینگی، ریسک اعتباری و تأمین مالی تولید تصمیم بگیرد، همزمان با شبکه‌ای از پروژه‌های ساختمانی، بیمارستانی، دارویی، فناوری و گردشگری نیز روبه‌رو می‌شود.

این همان هزینه‌ای است که الزاماً در صورت سود و زیان یک شرکت دیده نمی‌شود: هزینه فرصت سرمایه و مدیریت.

دغدغه ملی دقیقاً همین‌جاست

منابع بانک در نهایت منابعی محدودند و نقش بانک در اقتصاد، تخصیص بهینه همین منابع است. هر ریالی که در یک پروژه بلندمدت برای سال‌ها قفل می‌شود، باید بتواند در برابر گزینه‌های دیگر سرمایه‌گذاری توجیه اقتصادی و اجتماعی روشنی ارائه کند.

از نگاه شمانیوز، مدیران ارشد شبکه بانکی باید پیش از توسعه هر حلقه جدید در زنجیره شرکت‌ها، یک سؤال ساده را پاسخ دهند: آیا ورود مستقیم بانک به این فعالیت برای اقتصاد ملی کارآمدتر است، یا تأمین مالی یک بخش خصوصی تخصصی و پاسخگو؟

این پرسش درباره نسیم سلامت اهمیت مضاعف دارد، زیرا پرونده فقط یک سرمایه‌گذاری کوچک نیست. سخن از برنامه 7000 تخت، پروژه‌های چند هزار میلیارد تومانی و ده‌ها هزار میلیارد تومان منابع موردنیاز برای تکمیل پروژه‌های تعریف‌شده است.

جمع‌بندی؛ مسئله بیمارستان نیست، مسئله مدل بانکداری است

نسیم سلامت پاسارگاد را نمی‌توان مجموعه‌ای بدون فعالیت دانست. بیمارستان خاتم قم یک پروژه بزرگ و واقعی است؛ پروژه قزوین وارد مراحل اجرایی شده؛ شرکت دارویی، سلامت الکترونیک و بازوی گردشگری نیز وجود دارند و برخی دارایی‌های گردشگری در حال بهره‌برداری هستند.

اما همین واقعیت، سؤال شمانیوز را جدی‌تر می‌کند.

هلدینگی که در سال 1394 با مأموریت ایجاد حدود 7000 تخت بیمارستانی شکل گرفت، اکنون پس از حدود 11 سال هنوز برای ورود مرحله نخست نخستین بیمارستان هزار تختخوابی خود به مدار خدمت تلاش می‌کند. در همین فاصله، ساختار شرکت‌ها و حوزه‌های فعالیت آن از بیمارستان به دانشگاه، دارو، سلامت دیجیتال، هتل و گردشگری گسترش پیدا کرده است.

از طرف دیگر، صورت‌های مالی مورد بررسی نشان می‌دهد تنها ارزش پروژه‌های در جریان تکمیل نسیم سلامت در پایان 1403 به حدود 7.9 هزار میلیارد تومان رسیده و برآورد مخارج موردنیاز برای تکمیل مجموعه پروژه‌های اصلی بیش از 40 هزار میلیارد تومان است.

اما هنوز پاسخ عمومی و یکپارچه‌ای برای مهم‌ترین سؤال وجود ندارد:

بانک پاسارگاد و شبکه پارس‌آریان طی این 11 سال در مجموع چه میزان پول وارد نسیم سلامت کرده‌اند و در برابر آن چه میزان درآمد، سود، جریان نقدی و بازده اقتصادی ایجاد شده است؟

انتشار صورت‌های مالی مستقل و تلفیقی نسیم سلامت، جزئیات تأمین مالی پروژه‌ها، میزان تسهیلات دریافتی، معاملات با اشخاص وابسته، هزینه نهایی بیمارستان قم و نرخ بازده سرمایه‌گذاری می‌تواند پاسخ بسیاری از این پرسش‌ها را روشن کند.

تا آن زمان، فاصله میان وعده 7000 تخت و انتظار 11 ساله برای افتتاح مرحله نخست بیمارستان هزار تختخوابی قم همچنان یکی از مهم‌ترین معیارهای قضاوت درباره کارنامه این هلدینگ خواهد بود.

و شاید پرسش بزرگ‌تر این باشد: اگر نقش بانک از ابتدا به تأمین مالی، اعتبارسنجی و نظارت محدود می‌شد و ساخت و بهره‌برداری به یک اپراتور تخصصی سپرده می‌شد، امروز چند تخت بیمارستانی در اختیار مردم بود؟

دیگران چه می خوانند: 

مدیر نفتی بازداشت شده کیست | چرا شرکت نفت و گاز پارس سکوت کرده است؟

درخواست برخورد قاطع با دانه‌درشت‌های اقتصادی و بانکی از رئیس قوه قضاییه

منابع گزارش

1. وب‌سایت رسمی شرکت مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد؛ معرفی هلدینگ و برنامه احداث شهرک‌های سلامت با ظرفیت مجموع 7000 تخت بیمارستانی؛ salamatpasargad.com
2. اطلاعات ثبتی شرکت مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد؛ تاریخ ثبت 27 خرداد 1394 و اطلاعات ثبتی شرکت.
3. وب‌سایت رسمی بانک پاسارگاد؛ صفحه «گروه مالی پاسارگاد / شرکت‌های مرتبط» و درج شرکت نسیم سلامت پاسارگاد در فهرست مجموعه‌های مرتبط با گروه مالی پاسارگاد؛ bpi.ir
4. وب‌سایت رسمی نسیم سلامت پاسارگاد؛ صفحه «اعضای هیئت‌مدیره» شامل مجتبی کباری، سجاد مخبر، علی عبدالعلی‌زاده، رحمت‌الله صادقیان و زهرا کوچکی؛ salamatpasargad.com
5. وب‌سایت رسمی نسیم سلامت پاسارگاد؛ معرفی شرکت نسیم سلامت خاتم و شهرک درمانی، آموزشی و سلامت خاتم قم در زمین حدود 100 هکتاری.
6. وب‌سایت رسمی نسیم سلامت پاسارگاد؛ صفحات معرفی «پارسی فارمد پاسارگاد» و «سلامت الکترونیک نسیم».
7. وب‌سایت رسمی نسیم سلامت قزوین و صفحه شهرک سلامت قزوین در وب‌سایت نسیم سلامت؛ معرفی بیمارستان هزار تختی، دانشگاه و مجموعه گردشگری سلامت؛ salamatqazvin.com و salamatpasargad.com
8. گزارش‌های رسمی و خبری مربوط به پروژه قزوین؛ از جمله گزارش آغاز عملیات اجرایی بیمارستان هزار تختخوابی و اسناد معرفی و برنامه زمان‌بندی مجتمع گردشگری سلامت قزوین.
9. وب‌سایت رسمی شرکت توسعه گردشگری آتیه خاورمیانه؛ صفحه «درباره ما»، معرفی شرکت به عنوان بازوی عملیاتی هلدینگ نسیم سلامت، ترکیب سهامداران و فهرست پروژه‌های گردشگری؛ atdcompany.ir
10. گزارش عملکرد سالانه و صورت‌های مالی حسابرسی‌شده شرکت سرمایه‌گذاری پارس‌آریان برای سال مالی منتهی به اسفند 1403؛ به‌ویژه یادداشت توضیحی مربوط به پروژه‌های در جریان تکمیل گروه مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد و جداول سرمایه‌گذاری. ارقام اصلی سند به میلیون ریال بوده و برای این گزارش به تومان تبدیل شده‌اند.
11. خبرگزاری ایلنا، 4 بهمن 1398؛ «جوابیه بانک پاسارگاد در خصوص اتهامات مطرح شده پیرامون شرکت نسیم سلامت پاسارگاد»؛ توضیح رسمی بانک درباره ماهیت مبلغ 850 میلیارد ریال و برنامه 7000 تخت بیمارستانی.
12. گزارش‌های مربوط به زمان‌بندی‌های قبلی افتتاح بیمارستان خاتم؛ از جمله گزارش فروردین 1397 درباره برنامه افتتاح فاز نخست در سال 1398 و گزارش خبرگزاری صداوسیما در اردیبهشت 1402 درباره برنامه بهره‌برداری از 261 تخت تا پایان همان سال.
13. خبرگزاری صداوسیما، ایسنا و گزارش‌های رسمی استان قم در سال 1405؛ اعلام برنامه بهره‌برداری مرحله نخست در تابستان 1405 و گزارش پایان خرداد درباره پیگیری تأمین مالی و هدف افتتاح فاز نخست طی حدود سه ماه.
14. ماده 16 قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و ارتقای نظام مالی کشور و مقررات مرتبط؛ تکلیف بانک‌ها درباره واگذاری سهام بنگاه‌های دارای فعالیت غیربانکی، استثنای طرح‌های نیمه‌تمام و صلاحیت بانک مرکزی برای تشخیص غیربانکی بودن فعالیت.
15. اظهارات شهید آیت‌الله سیدابراهیم رئیسی در فروردین 1403 درباره بنگاه‌داری بانک‌ها و تأکید بر واگذاری واحدها به بخش خصوصی و فعالان اقتصادی؛ گزارش منتشرشده در رسانه‌ها در 30 فروردین 1403.

توضیح تحریریه شمانیوز:

1- در این گزارش میان «سرمایه‌گذاری مستقیم بانک پاسارگاد»، «سرمایه‌گذاری پارس‌آریان» و «سرمایه‌گذاری مجموعه شرکت‌های گروه مالی پاسارگاد» تفکیک شده است. همچنین ارقام پروژه‌های در جریان تکمیل به معنای وجه نقد تزریق‌شده مستقیم بانک نیست و رقم برآورد مخارج تکمیل نیز هزینه انجام‌شده تلقی نشده است. 

2- در گزارشات بعدی به اعداد و هزینه های انجام شده و منابع پول بیشتر می پردازیم.

3-شمانیوز در راستای رعایت حق پاسخ و مطابق مقررات قانون مطبوعات، آمادگی دارد هرگونه پاسخ، توضیح یا مستندات بانک پاسارگاد، شرکت مادر تخصصی نسیم سلامت پاسارگاد یا سایر اشخاص و شرکت‌های مورد اشاره در این گزارش را درباره مطالب مطرح‌شده، در چارچوب ضوابط قانونی منتشر کند.